Osiedle Morena jest jednym z ostatnich, wielkich blokowisk, które powstały na terenie Gdańska, jeszcze przed transformacjami ustrojowymi. Wydawało by się że najnowsze osiedle, ze wszech miar powinno być najlepsze pod każdym względem. Jednak fakt  że okres jego powstania, przypadł na lata pogłębiającego się kryzysu gospodarczego, będącego skutkiem  upadania centralnie sterowanej gospodarki, odcisnął swoje piętno na jakości a tym samym na przyszłości całego osiedla.

MORENA - CHARAKTERYSTYKA

Osiedle  jest zamieszkane przez około 20 tysięcy mieszkańców, co stanowi  około 5% ludności całego Gdańska. Morena jest w praktyce małym miasteczkiem, położonym wśród wzgórz morenowych, łąk i lasów, w odległości 20 minutowego pieszego spaceru, od tętniącego życiem Wrzeszcza a o 30 minut od przepięknie odbudowanej gdańskiej starówki. Wydawać by się mogło że wszystko tu powinno być najlepsze, najnowsze i najwspanialsze. Jednak pobieżne nawet spojrzenie na tereny osiedla,  pokazuje że choć jest ono, jako struktura urbanistyczna jak i tkanka budowlana,  jednym z najnowszych fragmentów 1000-letniego grodu nad Motławą, to jednak skrojone zostało na inne czasy, inne potrzeby, inne ilości samochodów i wreszcie inne realia społeczno – gospodarcze.

MORENA WIDZIANA OCZAMI  MIESZKAŃCÓW

W ramach przeprowadzonej wśród mieszkańców ankiety, którą zdecydowało się wypełnić przeszło 1,6 tys. osób.  Mieszkańcy  wypunktowali swoje największe bolączki i problemy. I choć biorący udział w ankiecie, w przeważającej większości deklarowali że identyfikują się ze swoim miejscem zamieszkania, wiążą z nim swoją przyszłość  i można wywnioskować, że nawet je lubią, to jednak w większości stwierdzili, że osiedle jako organizm miejski, pogrążone jest w marazmie a jego stan i powoli ale stale, w zauważalny sposób pogarsza się.   
Mieszkańcy zauważają że powoli docieplane są bloki, że poprawia się dostęp do innych części miasta, że jest trochę ładniej, a gdzieniegdzie nawet równiej. Na pierwszy plan wybija się zanieczyszczenie osiedla przez psy i ludzi.
W coraz gorszym stanie są wewnątrzosiedlowe ulice i chodniki, coraz dotkliwiej brakuje miejsc parkingowych, pogarsza się bezpieczeństwo a jak na „małe miasteczko”, jakim bez wątpienia jest osiedle, brakuje całej gamy różnego rodzaju usług. Zwłaszcza wskazano na brak usług z zakresu kultury, działań aktywizujących ludność  lokalną. Niechlubnym rekordem, jest brak dostępu do urzędów i służb publicznych, do których w każdej, nawet małej miejscowości dostęp musi i jest być zapewniony. I tu jak na dłoni widać piętno oszczędzania kryzysowego, gdy starano się zapewnić ludziom jedynie „szuflady do spania”.

POTRZEBY ZMIAN W OPINII MIESZKAŃCÓW

Oprócz zwrócenia uwagi na najważniejsze  problemy, mieszkańcy wskazali co powinno ulec poprawie lub zmianie. Jako najważniejsze, mieszkańcy najczęściej wymieniali konieczność stworzenia terenów zielonych z prawdziwego zdarzenia o rekreacyjnym charakterze. Na drugie miejscu wymieniali  na potrzebę powszechnego dostępu do różnego rodzaju usług, zwłaszcza tych o charakterze kulturalnym,  rozrywkowym, handlowym i gastronomicznym. Na kolejnych miejscach znalazł się dostęp do usług publiczno – administracyjnych oraz zwiększenie miejsc do spędzania wolnego czasu w sposób aktywny, zarówno przez dzieci i młodzież jak i osoby dorosłe i starsze.
Na kolejnych miejscach znalazły się usługi oświatowe i opiekuńcze, miejsca rozrywki na wolnym powietrzu, dostęp do wyspecjalizowanych usług różnego rodzaju jak poczta, służba zdrowia, policja,  dodatkowa edukacja, itp. Spora liczba osób zwracała uwagę na potrzebę budowania nowych mieszkań ale odmiennych od już istniejących, o wyższym standardzie. Mieszkańcy zwracali uwagę, że wielu z nich chce zmienić swoje warunki mieszkaniowe, zamienić posiadane mieszkanie na mniejsze lub większe, lub po prostu zamieszkać na Morenie, w pobliżu swoich rodziców, krewnych czy dzieci.
Z badania przebija się też konieczność jak najszybszego i jak najbardziej efektywnego, rozwiązania problemu zanieczyszczania chodników, skwerów, placów zabaw i klatek przez zwierzęta i ludzi. Inny powszechnie podnoszony problem stanowią mało efektywne przestrzenie komunikacyjne i parkingowe. Warto jednak pamiętać że zwłaszcza te ostatnie problemy, mogą być załatwione w sposób całkowity i ostateczny, tylko w przypadku ściślej współpracy spółdzielni z zainteresowanymi czystością mieszkańcami.

KONIECZNOŚĆ ZMIAN

O konieczności zmian zdają sobie sprawę zarówno władze spółdzielni jak i mieszkańcy. Zarząd od chwili podjęcia pracy (na początku 2009 roku), niezwłocznie przystąpił do analizy stanu posiadania oraz zbadania, jakie są realne możliwości poprawy sytuacji. Ponadto, przeprowadzona wieloaspektowa ankieta, potwierdziła większość zauważonych problemów, wskazała też kilka nowych. Dlatego wynik badania stanowi wytyczne do przeprowadzenia sukcesywnych zmian, zarówno w sposobie zarządzania, gospodarowania jak i przekształcania, czyli poprawiania jakości własności spółdzielczej. Choć ankieta miała charakter anonimowy, to respondentów poproszono o podanie płci, wieku, ale także rejonu zamieszkania, co pozwoliło na bardzo szczegółowe zidentyfikowanie lokalnych problemów, występujących tylko na poszczególnych jednostkach, ulicach, lub bezpośrednio wokół domów.
Należy pamiętać, że Morena jest osiedlem o niskiej intensywności zagospodarowania (jak na dzisiejsze standardy). Przez to, na jednego mieszkańca przypada konieczność opłacania podatków i opłat od relatywnie większej powierzchni terenów niż w innych nowych osiedlach. Trzeba się wspólnie zastanowić, czy są inne rozwiązania aby mieszkańcy nie ponosili rosnących kosztów z tytułu użytkowania wieczystego  gruntów, podatku od nieruchomości. Należy rozważyć czy nie należy pozbyć się części z nich lub postarać się je bardziej efektywnie zagospodarować, tak aby opłaty nie rosły lawinowo i jednocześnie zmodernizować budynki oraz przestrzenie międzyblokowe, będące w zasobach spółdzielczych.

OD POMYSŁU DO REALIZACJI

Poszukując wspólnie sposobu znalezienia najlepszej drogi dla rozwoju i przekształceń terenów LWSM Morena, przedstawiciele spółdzielni przy współpracy Urzędu Miejskiego podjęli decyzję o przeprowadzeniu analizy "stanu posiadania" spółdzielni oraz wykorzystanie wcześniej zbadanych oczekiwań mieszkańców oraz określenie zakresu możliwych działań w przyszłości.  Jako warunek konieczny ustalono, że wszelkie zamierzenia i plany należy przekonsultować z mieszkańcami.
W lutym 2010 spółdzielnia podjęła decyzję, wielostopniowego przekonsultowania zamierzeń, pomysłów i wypracowania na ich podstawie zakresu i zasięgu przekształceń przestrzeni publicznych, działań społecznych, rozwoju nowych usług oraz planów inwestycyjnych mających przekształcić dzisiejsze blokowisko, w nowoczesne i przyjazne dla mieszkańców osiedle mieszkaniowe. W tym celu ustalona został kolejność prowadzenia konsultacji społecznych. Po uzyskaniu mandatu społecznego dla kierunku proponowanych działań, zapoczątkowane będą konsultacje w poszczególnych jednostkach (A, B, C, D, E, F,G).
Po przeprowadzeniu konsultacji wstępnych zostaną rozpoczęte warsztaty w poszczególnych jednostkach dla mieszkańców budynków zgrupowanych wokół wspólnej przestrzeni. Kolejność postępowania charakteryzuje zasada aby rozpocząć dyskusję od zagadnień najbardziej ogólnych dyskutowanych na forum całej spółdzielni, dojść w końcu do bardzo już szczegółowych problemów.
Poszczególne stopnie i zakres uszczegółowienia poszczególnych poziomów dyskusji został zaplanowany następująco:
Etapowanie wynika z faktu że rzeczą niezmiernie trudną było by prowadzenie dyskusji o każdym wymagającym zmiany lub poprawy szczególe na forum całej spółdzielni, czyli co ma się zmienić w otoczeniu określonego bloku przy konkretnej ulicy. Dlatego też opracowany został sposób dojścia do określonych decyzji. Wiadomo że określone, szczegółowe zagadnienia interesują tylko mieszkańców konkretnych bloków i oni będą zainteresowani by o tym dyskutować, przymierzać różne warianty i przegłosowywać konkretne rozwiązania. Ważne jest, by to mieszkańcy sami zadecydowali o tym, co będzie się działo w ich otoczeniu. Zostaną wypracowane koncepcje zagospodarowania terenu zaprojektowane przy udziale mieszkańców przy współpracy z odpowiednimi specjalistami. Każda z tych koncepcji będzie podlegać głosowaniu.
Ostatecznym efektem konsultacji będzie podjęcie decyzji umożliwiających przygotowania konkretnych działań o charakterze inwestycyjnym, ale również społecznym i gospodarczym.

MOŻLIWE KIERUNKI ZMIAN

W trakcie rozpoczętych w dniu 29 kwietnia 2010 konsultacji społecznych, władze spółdzielni zapoczątkowały dyskusję z i pomiędzy samymi mieszkańcami, na temat możliwych kierunków zmian. Warto przy tym podkreślić że w obecnej fazie, nie chodzi o to by ustalać jak szczegółowo postępować w konkretnych przypadkach, ale raczej uświadomić sobie że zmiany są konieczne. To jak będą one realizowane, będzie uzależnione od aktywności i woli poszczególnych mieszkańców.
Najgorszym rozwiązaniem jest ewentualna sprzedaż terenów, ponieważ w takim przypadku  mieszkańcy i spółdzielnia tracą kontrolę nad tym co będzie się działo na sprzedanym terenie.
Najlepszym rozwiązaniem jest przeprowadzenie inwestycji własnych przez spółdzielnię, które
w efekcie pozwolą na obniżenie opłat z tytułu użytkowania wieczystego i podatku od nieruchomości, a także na pozyskanie środków na remonty i modernizacje. W zależności od możliwości przestrzennych, oraz woli i decyzji mieszkańców, która zostanie wydyskutowana i ostatecznie przyjęta przez mieszkańców. Możliwe są następujące drogi postępowania:

ZASADY PRZEKSZTAŁCEŃ

Poniżej przedstawione zostały wstępnie opracowane wytyczne, które zostaną uszczegółowione podczas warsztatów projektowych, przeprowadzonych z mieszkańcami poszczególnych kwartałów. Posłużą one jako zasady, wg których będą rozważane nowe działania inwestycyjne. Dzięki temu na osiedlu pojawić się może nowa zabudowa mieszkaniowa, o odmiennych od istniejących standardach i metrażach. Pojawią się miejsca garażowe i parkingowe, które będą mogą zostać wykorzystane przez dotychczasowych mieszkańców. Dzięki nowym powierzchniom usługowym, mieszkańcy będą mogli wreszcie poczuć się jak mieszkańcy miasta, a nie satelickiego osiedla „wyrzuconego” gdzieś poza miasto.
1.    Każdy budynek przylegać powinien bezpośrednio do urządzonego terenu zielonego.
2.    Przekształcenia kwartałów muszą objąć modernizację istniejącej zabudowy.
3.    Przestrzenie między kwartałowe zostaną zoptymalizowane pod względem wykorzystania na aleje dojazdowe, ciągi pieszo - jezdne, miejsca parkingowe i zieleń izolacyjną.
4.    Układ, dostępność, funkcje i sposób zagospodarowania podwórek zostanie zaprojektowany przy czynnym udziale mieszkańców z bezpośredniego sąsiedztwa – przyległych budynków.
5.    Nowe inwestycje nie mogą być realizowane przed frontami istniejącej zabudowy mieszkaniowej w odległości nie mniejszej niż dwukrotna szerokość średniego pasa drogowego (ok. 30 m).
6.    W ramach nowych inwestycji będą realizowane nowe miejsca parkingowe w garażach podziemnych dla obecnych mieszkańców, pod warunkiem wyrażenia woli zakupu na etapie projektowym na podstawie umowy wstępnej.
7.    5-10% projektowanych powierzchni usługowych, zostanie obligatoryjnie przeznaczona na funkcje społeczno – kulturalno – komercyjne.
8.    W przypadku chęci zakupu nowobudowanych mieszkań przez członków spółdzielni, ceną zakupu będzie dla nich koszt wybudowania bez dodatkowych ewentualnych obciążeń  
9.    Nowe mieszkania będą projektowane w wielkościach i układach odmiennych od istniejących w obecnej zabudowie (cel - zróżnicowanie oferty).
10.    Nowa zabudowa, wznoszona wzdłuż głównych arterii komunikacyjnych może być wyższa od istniejącej gdyż będzie stanowić barierę akustyczną dla istniejącej zabudowy.

Grzegorz Lechman przy współudziale Krzysztofa Młodzieniaka

---

PYTANIA DO CZYTELNIKÓW
Korzystając z okazji zapraszamy Państwa do wypełnienia malej ankiety i przesłania lub przyniesienia do siedziby LWSM Morena:
1.Czy byłby Pan/Pani zainteresowany/a zakupem mieszkania w nowo wybudowanym budynku.
TAK/ NIE*
 2. Jeśli tak to prosimy o wskazanie jaka powierzchnię powinien mieć taki lokal?
Proszę zaznaczyć znakiem x i wpisać powierzchnię w metrach kwadratowych:
 ................Jednopokojowe  -     pow.............m2
.................2 pokojowe        -     pow.............m2
.................3 pokojowe        -     pow.............m2
.................4 pokojowe        -     pow.............m2
3. Czy byłby Pan/Pani zainteresowany/a zakupem miejsca postojowego na parkingu podziemnym, wielopoziomowym, naziemnym?
TAK/ NIE*
4. Czy uważa Pan/Pani, że na osiedlu brakuje infrastruktury dodatkowej np. pubu, żłobka, przedszkola, placu zabaw, basenu, boisk, aquaparku, itp.
TAK/ NIE*


Jeśli zaznaczył/a Pan/Pani odpowiedź TAK to proszę wpisać czego brakuje, np.:
max. trzy odpowiedzi:
1    ............................................
2    ............................................
3    …………………………................
...................nic nie brakuje.

Dane: Ulica,   numer bloku, płeć, wiek, wykształcenie,  (prosimy nie wpisywać numeru mieszkania, ankieta ma charakter anonimowy)
Ulica, nr bloku …………………………………………………………………
Płeć               KOBIETA/MĘŻCZYZNA*
Wykształcenie…………………………………………………………………

·    - niepotrzebne skreślić